Het Pauperparadijs

Op zaterdag 18 juni gaat de nieuwe theatervoorstelling Het Pauperparadijs in première. Een theaterspektakel over arm en rijk op de binnenplaats van het gevangenismuseum in Veenhuizen.

Het Pauperparadijs is gebaseerd op het gelijknamige boek van Suzanna Jansen. Het boek belicht één van de meest tragische geschiedenissen die zich in Nederland heeft afgespeeld. In de 19e eeuw werden op grote schaal paupers uit het hele land naar Drenthe gedeporteerd. Het was de bedoeling om daar beschaafde mensen van te maken. Het experiment begon uit ideële motieven, maar liep uit op een mislukking.

Theatermaker Tom de Ket was diep onder de indruk van het verhaal Samen met Suzanna maakt hij een theatervoorstelling waarin Teunis en Cato, een tragisch liefdeskoppel, centraal staan.

Het verhaal belicht een van de meest tragische geschiedenissen die zich in Nederland heeft voorgedaan. Begin 19de eeuw, bij de opbouw van het koninkrijk, wilde generaal Johannes van den Bosch de enorme armoede in Nederland aanpakken. Met instemming van Koning Willem I richtte hij zijn Maatschappij van Weldadigheid op waar zo’n twintigduizend Nederlanders een stuiver per week aan bijdroegen. De eerste kolonie, Frederiksoord, was genoemd naar prins Frederik. Daarna richtte hij de gestichten op van de Ommerschans en Veenhuizen.

Vanuit idealistische motieven werden paupers en weeskinderen uit het hele land naar deze gestichten in Drenthe gebracht. Het was de bedoeling om daar beschaafde mensen van hen te maken, maar in de praktijk liep het uit op een mislukking. Wie eenmaal in de heropvoedingsgestichten terecht kwam, kwam er nauwelijks nog uit. In de buitenwereld wilde niemand nog met hen te maken hebben. Het boek beschrijft deze geschiedenis aan de hand van de voorouders van Suzanna Jansen, die drie generaties op rij in Veenhuizen zaten. In totaal hebben meer dan honderdduizend mensen in deze pauperkoloniën gezeten. Er zijn nu zo’n één miljoen Nederlanders die van hen afstammen. Vanwege het belang van deze geschiedenis staan de koloniën van Weldadigheid op de nominatie voor de Unesco Werelderfgoedlijst in 2018.

Theatermaker Tom de Ket was diep onder de indruk van het verhaal. Samen met Suzanna Jansen maakt hij een theatervoorstelling waarin naast Koning Willem I en generaal Johannes van den Bosch twee van haar voorouders, de paupers Teunis en Cato, centraal staan.

De theatervoorstelling wordt gemaakt door een zeer ervaren artistiek team dat aan tal van uitstekend ontvangen theaterproducties heeft meegewerkt, met naast regisseur Tom de Ket onder anderen aanstormend talent Lavalu voor de compositie, choreograaf Lonneke van Leth, decorontwerper Michiel Voet en lichtontwerper Marc Heinz. De hoofdrollen worden gespeeld door professionele acteurs en zangers, waaronder Dragan Bakema, Paul R. Kooij en Steijn de Leeuwe, aangevuld met een groot ensemble van leerlingen aan kunstvakscholen en lokale amateurs.

Het Pauperparadijs

Theaterspektakel over arm en rijk

15 juni t/m 7 augustus 2016

aanvang 19.30 uur (avond) – 14.00 uur (matinee)

Reserveren: 0900 9203

www.hetpauperparadijs.nl

 

 

Het verhaal

Op een nacht in 1826 worden alle kinderen van het Aalmoezeniersweeshuis in Amsterdam gedeporteerd, waaronder Teunis en zijn broertje en zusje. De politie zet ze op een schip over de Zuiderzee naar Veenhuizen.

De ouders van Teunis, die hun kroost, zoals zovelen in die tijd, uit armoede hebben afgestaan, zijn radeloos. Teunis houdt de moed erin, ondanks dat zijn broertje de barre reis niet overleeft.
Hij belooft zijn zusje dat hij terugbrengt naar huis. Hij werkt hard en gehoorzaam om dat voor elkaar te krijgen.

Teunis wordt verliefd op de bewakersdochter Cato. Ze overwinnen het standsverschil en vertrekken uit Veenhuizen. Door tegenslagen moeten ze echter met hangende pootjes terugkeren. Teunis is murw geslagen, maar Cato wil nog steeds ontsnappen.

Als Teunis, wanhopig, haar verraadt, raken ze voorgoed van elkaar gescheiden. Over zijn hoofd heen (letterlijk meters hoger, in de vorm van grote houten figuren) conserveren twee heren over het heropvoeden van de paupers.

Veenhuizen is in ons verhaal het resultaat van een weddenschap: Prins Willem van Oranje, de latere koning Willem II denkt dat er met het lage volk niets valt aan te vangen. Johannes van den Bosch wil het tegendeel bewijzen. Ze schuiven op hun speelveld met situaties en regels om het effect te testen.
Tegelijkertijd vertellen we het verhaal van één van de markantste figuren van onze vaderlandse geschiedenis, generaal Johannes van den Bosch.

Het verhaal ontvouwt zich als een echt koningsdrama omdat de wrijving tussen koning Willen I en zijn zoon Willem II uiteindelijk leidt tot de ondergang van Van den Bosch en zijn Maatschappij van Weldadigheid.

Een beleidsmedewerker uit het heden, een medewerker van het Ministerie van Justitie (afdeling jeugdzorg), vertelt deze geschiedenis en legt linken naar de actualiteit. Hij prijs de verworvenheden van het huidige bestel maar geeft daarvan net de verkeerde voorbeelden.

Het idee

De initiatiefnemers voor deze locatievoorstelling zijn Tom de Ket en Suzanna Jansen.

Tom de Ket is theatermaker en maakte onder andere het toneelstuk De Verleiders over de vastgoedfraude. Maar hij was ook de regisseur van de succesvolle productie De Drentse Blues Opera, over de hedendaagse boerenproblematiek.
Tom is zowel acteur, regisseur en schrijver. Het theaterspektakel zal hij zowel schrijven als regisseren.

Suzanna Jansen is de auteur van het boek Het Pauperparadijs. Van haar boek zijn inmiddels 250.000 exemplaren verkocht. Aan de hand van haar eigen familiegeschiedenis vertelt Suzanna het verhaal van de paupers en de hoge heren met goede bedoelingen, de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid van generaal Johannes van den Bosch.
Suzanna is ook dramaturge en zal de dramaturgie van de voorstelling doen.

De historische achtergrond

Het boek van Suzanna Jansen heeft de verborgen geschiedenis van Veenhuizen voor het eerst op grote schaal in de belangstelling gebracht. Die geschiedenis begon kort na de oorlogen van Napoleon en strekt zich uit tot in de 20ste eeuw.
De armoede was in die tijd immens en generaal Johannes van den Bosch had het idee dat hij dat probleem kon oplossen. Met steun van Koning Willem I wilde hij het land er weer bovenop helpen. Hij creëerde in 1818 een grootschalig experiment: de paupers uit de Hollandse steden en alle wezen uit alle provincies werden verplaatst naar zijn hertopvoedingsgestichten in het nog onontgonnen Drentse land.

De generaal was van plan op deze manier de armoede uit te roeien.
In het afgelegen dorp Veenhuizen werden duizenden paupers in een paar gestichten bij elkaar gezet met dramatisch effect. Hele gezinnen werden met goede bedoelingen uit elkaar getrokken. De meeste mensen zaten er jaren vast, waarna ze niet meer door de samenleving werden geaccepteerd en zich niet meer zelfstandig konden redden.

Dit lot hebben naar schatting zo’n 100.000 mensen ondergaan: zo’n 1 miljoen hedendaagse Nederlanders stammen van hen af.
Het idealisme van de generaal en zijn geloof in de maakbaarheid van de samenleving, is een thema dat nog altijd actueel is. Onze voorstelling zal ook aanzetten tot nadenken over de sociale verhoudingen in onze tijd.

Quotes

 

Tom de Ket over de regie:

‘Het boek van Suzanna Jansen heb ik zes jaar geleden voor het eerst gelezen. Ik was vooral verbaasd dat ik – als Assenaar – niets van deze dramatische geschiedenis wist. Nooit over gelezen in de geschiedenisboekjes, niets te vinden in de canon. Terwijl dit grootschalige sociale experiment waar zoveel mensenlevens door geraakt zijn, één van de belangwekkendste geschiedenissen van ons land is. Wat mijn trof is hoeveel raakvlakken deze geschiedenis heeft met onze tijd waarin de ongelijkheid toeneemt en steeds meer mensen buitengesloten worden. Ik zag meteen dat dit verhaal zich leende voor een meeslepend theaterspektakel. Alles zit er in. Onmogelijke liefde, ongelijke strijd, grootheidswaan en politiek opportunisme.’

 

Suzanna Jansen over het verhaal:

‘Ik wist niet dat mijn voorouders drie generaties op rij in het Derde Gesticht van Veenhuizen hadden geleefd. Mijn betovergrootmoeder Cato begreep dat haar kinderen nooit werk zouden vinden als dat bekend werd. Uit zelfbescherming ontstond er in de familie een mythe over een rijke afkomst: we waren verstoten en onterfd omdat één van de vrouwen, een protestantse, op een katholieke man verliefd was geworden. Toen ik bij toeval ontdekte wat er echt was gebeurd, werk ik boos. Waarom moest hun armoede en ellende worden verzwegen? Waarom zouden mijn voorouders en al die anderen zich moeten schamen voor de pech die hun was overkomen? Het was voor mijn geen keuze: ik móest hun verhalen vertellen, ik móest ze een stem geven. Eerst in een boek. Nu in een voorstelling.’

 

Michiel Voet over de vormgeving:

‘De geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid ademt een megalomane en utopische sfeer. De mens als architect en bouwer aan een ideale samenleving. In de vormgeving ben ik uitgegaan van een architectonische beeldtaal. Ik heb letterlijk de architectuur van de gestichten van Veenhuizen gedeconstrueerd en opengemaakt.

Met de architectonische elementen die hier uit zijn voortgekomen heb ik een multifunctioneel decor ontworpen. Een theatrale ruimte die refereert aan het idee van de bouwplaats, een plek waar gebouwd wordt aan een nieuwe en betere wereld.’

 

Lavalu over de muziek:

‘Voor de muziek van ‘Het Pauperparadijs’ wilde Tom de Ket geen zoete muziek, maar Indie, Pop en Rock. Muziek van het volk. Denk dan aan het opzwepende van Arcade Fire, de donkerte van Wovenhand en de soul van Paolo Nutini. Daar doorheen heb ik muzikale invloeden uit de Romantiek gevlochten; de tijd waarin ons verhaal zich afspeelt. Je hoort koorzang à la Brahms, maar ook referenties naar Nederlandse volksliedjes uit 1900 én zwemen van Amerikaanse chain gang songs, óók uit die tijd. Daarnaast wilde ik de industrialisatie verklanken: de drummer speelt bijvoorbeeld op ijzer, hout, emaille en stof, niet alleen op drums.’

 

 

 

Het Pauperparadijs is het nieuwe theaterspektakel van Tom de Ket, gebaseerd op de gelijknamige bestseller van Suzanna Jansen. Het verhaal belicht één van de meest tragische geschiedenissen die zich in Nederland heeft afgespeeld. In de 19e eeuw werden op grote schaal paupers uit het hele land naar Drenthe gedeporteerd. Het was de bedoeling om daar beschaafde mensen van hen te maken. Het experiment begon uit ideële motieven, maar liep uit op een mislukking…