Het Pauperparadijs

Producent

Het Pauperparadijs

Theaterbewerking van een indrukwekkende roman

Suzanna Jansen legde met het boek Het Pauperparadijs een van de meest intrigerende verhalen uit de Nederlandse geschiedenis bloot. Het Pauperparadijs vertelt een van de meest dramatische, verborgen geschiedenissen van Nederland. In de 19e eeuw was de armoede in Amsterdam en andere steden enorm. Tienduizenden weeskinderen en paupers werden op een schip gezet naar Drenthe om daar een heropvoeding te krijgen. Maar wat begon als een idealistisch experiment om de armoede uit te roeien, liep in de praktijk uit op een drama.

Het theaterspektakel Het Pauperparadijs trok meer dan 130.000 bezoekers. 

Het theaterspektakel, de ambitie

We willen een theaterspektakel maken op de plek waar de geschiedenis van Het Pauperparadijs zich afspeelde. In Veenhuizen dus. Destijds woonden in de gestichten van Veenhuizen duizenden mensen. Ook nu nog zijn er altijd gevangenissen.

In de maanden juli en augustus 2015 willen we in totaal 40 voorstellingen spelen. Hiervoor stellen we een tribune met 1000 zitplaatsen op. Mocht de voorstelling succesvol zijn, dan willen we hem ook nog graag in 2016 en 2017 spelen. Het zou mooi zijn als dat in 2018 ook nog mogelijk is. Het idee van de Maatschappij van Weldadigheid is dan 200 jaar oud en komt waarschijnlijk op de Unesco-Werelderfgoed lijst.

Verhalen van eigen bodem spreken momenteel erg tot de verbeelding. Dat zien we aan het succes van Soldaat van Oranje en De Verleiders en dat zagen we ook aan het succes van Drentse Blues Opera. De belangstelling bleek massaal en Drenthe en zijn inwoners waren trots op hun Blues Opera.

Wij denken dat het verhaal van de Nederlandse paupers en wezen eenzelfde soort ‘buzz’ kan creëren. Het boek heeft bewezen dat het veel emoties oproept. Het verhaal heeft alles in zich om de Hollandse Les Miserables te worden. Het Pauperparadijs wordt weliswaar geen musical, maar een groot theaterspektakel waarin muziek een grote rol speelt. Het is het verhaal over een hartverscheurende, lang verborgen geschiedenis.

Het idee

De initiatiefnemers voor deze locatievoorstelling zijn Tom de Ket en Suzanna Jansen.

Tom de Ket is theatermaker en maakte onder andere het toneelstuk De Verleiders over de vastgoedfraude. Maar hij was ook de regisseur van de succesvolle productie De Drentse Blues Opera, over de hedendaagse boerenproblematiek.
Tom is zowel acteur, regisseur en schrijver. Het theaterspektakel zal hij zowel schrijven als regisseren.

Suzanna Jansen is de auteur van het boek Het Pauperparadijs. Van haar boek zijn inmiddels 250.000 exemplaren verkocht. Aan de hand van haar eigen familiegeschiedenis vertelt Suzanna het verhaal van de paupers en de hoge heren met goede bedoelingen, de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid van generaal Johannes van den Bosch.
Suzanna is ook dramaturge en zal de dramaturgie van de voorstelling doen.

Het verhaal

Op een nacht in 1826 worden alle kinderen van het Aalmoezeniersweeshuis in Amsterdam gedeporteerd, waaronder Teunis en zijn broertje en zusje. De politie zet ze op een schip over de Zuiderzee naar Veenhuizen.

De ouders van Teunis, die hun kroost, zoals zovelen in die tijd, uit armoede hebben afgestaan, zijn radeloos. Teunis houdt de moed erin, ondanks dat zijn broertje de barre reis niet overleeft.
Hij belooft zijn zusje dat hij terugbrengt naar huis. Hij werkt hard en gehoorzaam om dat voor elkaar te krijgen.

Teunis wordt verliefd op de bewakersdochter Cato. Ze overwinnen het standsverschil en vertrekken uit Veenhuizen. Door tegenslagen moeten ze echter met hangende pootjes terugkeren. Teunis is murw geslagen, maar Cato wil nog steeds ontsnappen.

Als Teunis, wanhopig, haar verraadt, raken ze voorgoed van elkaar gescheiden. Over zijn hoofd heen (letterlijk meters hoger, in de vorm van grote houten figuren) conserveren twee heren over het heropvoeden van de paupers.

Veenhuizen is in ons verhaal het resultaat van een weddenschap: Prins Willem van Oranje, de latere koning Willem II denkt dat er met het lage volk niets valt aan te vangen. Johannes van den Bosch wil het tegendeel bewijzen. Ze schuiven op hun speelveld met situaties en regels om het effect te testen.
Tegelijkertijd vertellen we het verhaal van één van de markantste figuren van onze vaderlandse geschiedenis, generaal Johannes van den Bosch.

Het verhaal ontvouwt zich als een echt koningsdrama omdat de wrijving tussen koning Willen I en zijn zoon Willem II uiteindelijk leidt tot de ondergang van Van den Bosch en zijn Maatschappij van Weldadigheid.

Een beleidsmedewerker uit het heden, een medewerker van het Ministerie van Justitie (afdeling jeugdzorg), vertelt deze geschiedenis en legt linken naar de actualiteit. Hij prijs de verworvenheden van het huidige bestel maar geeft daarvan net de verkeerde voorbeelden.

De historische achtergrond

Het boek van Suzanna Jansen heeft de verborgen geschiedenis van Veenhuizen voor het eerst op grote schaal in de belangstelling gebracht. Die geschiedenis begon kort na de oorlogen van Napoleon en strekt zich uit tot in de 20ste eeuw.
De armoede was in die tijd immens en generaal Johannes van den Bosch had het idee dat hij dat probleem kon oplossen. Met steun van Koning Willem I wilde hij het land er weer bovenop helpen. Hij creëerde in 1818 een grootschalig experiment: de paupers uit de Hollandse steden en alle wezen uit alle provincies werden verplaatst naar zijn hertopvoedingsgestichten in het nog onontgonnen Drentse land.

De generaal was van plan op deze manier de armoede uit te roeien.
In het afgelegen dorp Veenhuizen werden duizenden paupers in een paar gestichten bij elkaar gezet met dramatisch effect. Hele gezinnen werden met goede bedoelingen uit elkaar getrokken. De meeste mensen zaten er jaren vast, waarna ze niet meer door de samenleving werden geaccepteerd en zich niet meer zelfstandig konden redden.

Dit lot hebben naar schatting zo’n 100.000 mensen ondergaan: zo’n 1 miljoen hedendaagse Nederlanders stammen van hen af.
Het idealisme van de generaal en zijn geloof in de maakbaarheid van de samenleving, is een thema dat nog altijd actueel is. Onze voorstelling zal ook aanzetten tot nadenken over de sociale verhoudingen in onze tijd.